Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα ευρήματα που παρουσιάστηκαν σχετικά με τις επιδόσεις των μαθητών στην Ελλάδα. Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο καθηγητής, τα αποτελέσματα της διεθνούς αξιολόγησης PISA καταδεικνύουν σημαντικές αδυναμίες: περίπου οι μισοί 15χρονοι δυσκολεύονται να κατανοήσουν ένα απλό κείμενο, ενώ έξι στους δέκα αντιμετωπίζουν δυσκολίες ακόμη και σε βασικές μαθηματικές πράξεις.
Η διάσπαση προσοχής και η επίδραση του TikTok
Ως ένας από τους βασικούς παράγοντες που εντείνουν το πρόβλημα περιγράφεται η συνεχής έκθεση των παιδιών σε σύντομα βίντεο και περιεχόμενο ταχείας εναλλαγής. Όπως εξήγησε ο κ. Γαλάνης, η συνήθεια της παρακολούθησης βίντεο διάρκειας 30 δευτερολέπτων ή ενός λεπτού δυσκολεύει την παρατεταμένη συγκέντρωση. Έτσι, όταν τα παιδιά καλούνται να διαβάσουν ένα εκτενές κείμενο ή να παρακολουθήσουν μια δραστηριότητα που απαιτεί υπομονή και προσήλωση, ενδέχεται να δυσκολεύονται να διατηρήσουν την προσοχή τους.
Ιδιαίτερα αποκαλυπτικά είναι και τα στοιχεία μελέτης του ΕΚΠΑ σε νέους ηλικίας 18 έως 30 ετών, τα οποία παρουσίασε ο καθηγητής. Όπως ανέφερε, ένας στους δύο εμφανίζει ενδείξεις εθιστικής χρήσης του TikTok, ενώ το 60% παρουσιάζει συμπτώματα κατάθλιψης, το 70% έντονο άγχος και το 80% προβλήματα υπνηλίας.
Γιατί το TikTok θεωρείται τόσο εθιστικό
Καθοριστικό ρόλο στη μεγάλη απήχηση της πλατφόρμας αποδίδει ο κ. Γαλάνης στον ιδιαίτερα εξελιγμένο αλγόριθμό της, ο οποίος προσαρμόζει το περιεχόμενο στις προτιμήσεις και στις αντιδράσεις κάθε χρήστη. Όπως σημείωσε, η δυνατότητα του αλγορίθμου να προβλέπει τι ενδιαφέρει τον χρήστη και να του προτείνει διαρκώς νέο περιεχόμενο καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη τη διακοπή της περιήγησης. Πρόκειται, σύμφωνα με την εκτίμησή του, για ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν το TikTok από άλλες πλατφόρμες, όπως το Instagram και το Facebook.
Οι απαγορεύσεις δεν αποτελούν εύκολη λύση
Η συζήτηση επεκτάθηκε και στις προσπάθειες κυβερνήσεων να περιορίσουν την πρόσβαση των ανηλίκων στα social media. Ο καθηγητής υπογράμμισε ότι η εφαρμογή τέτοιων μέτρων είναι σύνθετη, καθώς εγείρει ζητήματα ελέγχου ηλικίας, προστασίας προσωπικών δεδομένων και ατομικών δικαιωμάτων. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την Αυστραλία, η οποία προχώρησε σε περιορισμούς πρόσβασης ανηλίκων σε μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Όπως υποστήριξε, τα αποτελέσματα που επικαλέστηκε στη συνέντευξη δείχνουν ότι ένα μεγάλο ποσοστό παιδιών εξακολουθεί να διατηρεί λογαριασμούς, γεγονός που αναδεικνύει τις δυσκολίες στην ουσιαστική εφαρμογή των απαγορεύσεων. Παράλληλα, επισήμανε ότι οι μηχανισμοί επαλήθευσης ηλικίας ενδέχεται να απαιτούν ιδιαίτερα ευαίσθητα προσωπικά στοιχεία, δημιουργώντας πρόσθετα ερωτήματα για την προστασία της ιδιωτικότητας.
Ο ρόλος των γονέων και η ανάγκη για εναλλακτικές δραστηριότητες
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο κ. Γαλάνης στον ρόλο της οικογένειας, τονίζοντας ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά στις απαγορεύσεις.
Όπως εξήγησε, η διαπαιδαγώγηση πρέπει να ξεκινά από μικρή ηλικία, με σαφή όρια, ενημέρωση και κυρίως σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στους γονείς και τα παιδιά. Οι ανήλικοι χρειάζεται να γνωρίζουν τους κινδύνους που μπορεί να κρύβει η επικοινωνία με αγνώστους στο διαδίκτυο, αλλά και να αισθάνονται άνετα να απευθυνθούν στους γονείς τους όταν αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα. Παράλληλα, πρότεινε στους γονείς να συμμετέχουν ενεργά στην ψηφιακή ζωή των παιδιών τους, να παρακολουθούν μαζί τους το περιεχόμενο που καταναλώνουν και να συζητούν για όσα βλέπουν. Εξίσου σημαντική είναι η προσφορά εναλλακτικών δραστηριοτήτων. Το οικογενειακό παιχνίδι, η συζήτηση, το διάβασμα, ο αθλητισμός και οι βόλτες σε εξωτερικούς χώρους μπορούν να περιορίσουν τον χρόνο που περνούν τα παιδιά μπροστά στις οθόνες. «Τα παιδιά θέλουν να ασχολούνται μαζί τους», ήταν ουσιαστικά το μήνυμα του καθηγητή, ο οποίος υπογράμμισε ότι οι γονείς οφείλουν να δίνουν πρώτοι το παράδειγμα, περιορίζοντας και οι ίδιοι τη χρήση των κινητών τηλεφώνων.
Παιδιά από πολύ μικρή ηλικία μπροστά στις οθόνες
Ένα ακόμη ζήτημα που προκαλεί προβληματισμό είναι η ολοένα μικρότερη ηλικία στην οποία τα παιδιά έρχονται σε επαφή με την τεχνολογία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Σύμφωνα με τον κ. Γαλάνη, η έκθεση στις οθόνες ξεκινά πλέον από την προσχολική ηλικία, ενώ σταδιακά πολλά παιδιά αποκτούν πρόσβαση σε διαδικτυακές πλατφόρμες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης πριν ακόμη αναπτύξουν τις απαραίτητες δεξιότητες αυτορρύθμισης.
Ο ίδιος ανέφερε ότι ο μέσος χρόνος χρήσης των social media από παιδιά μπορεί να φτάνει τις τέσσερις με πέντε ώρες ημερησίως, αφήνοντας ελάχιστο περιθώριο για άλλες δραστηριότητες.
Το βασικό ζητούμενο, όπως προκύπτει από την παρέμβασή του, δεν είναι απλώς να απομακρυνθούν τα παιδιά από τις οθόνες, αλλά να διαμορφωθούν οι συνθήκες ώστε να αναπτύξουν υγιείς συνήθειες, ουσιαστικές κοινωνικές σχέσεις και ενδιαφέροντα έξω από τον ψηφιακό κόσμο.
Ακούστε τη συνέντευξη εδώ:
