Υπήρχε πάντα μια πολύ συγκεκριμένη ατμόσφαιρα στις σχολικές γιορτές, που με κάνει να τις θυμάμαι μέχρι και σήμερα με μια γλυκιά νοσταλγία.
Αυτή η χαρά που θα χάναμε μάθημα για να κάνουμε πρόβα, τα απρόοπτα που σχεδόν με μαθηματική ακρίβεια προκαλούσαν γέλια και γίνονταν ιστορίες που λέγαμε και ξαναλέγαμε για μήνες, αλλά και τα τραγούδια της χορωδίας που όσο τα προβάραμε, τόσο μας έμεναν στο μυαλό.
Θυμάμαι ανυπομονούσαμε για όλες, αλλά λίγο περισσότερο για την γιορτή της 17ης Νοεμβρίου. Ίσως να είχε να κάνει με το γεγονός ότι, σε αντίθεση με τις άλλες δύο εθνικές επετείους που γιορτάζαμε, αυτή αφορούσε ένα πολύ πιο πρόσφατο ιστορικό γεγονός, το οποίο μπορούσαμε να κατανοήσουμε καλύτερα και με το οποίο αισθανόμασταν κάπως πιο κοντά.
Υπήρχαν ηχητικά ντοκουμέντα, πλούσιο φωτογραφικό υλικό, μαρτυρίες ανθρώπων που γνωρίζαμε, εικόνες και ιστορίες που ήταν δύσκολο να μας κάνουν να συγκινούμαστε έστω και λίγο.
Από μικρά παιδιά ακούγαμε συγγενείς, φίλους των γονιών μας, δασκάλους να μιλάνε για την εξέγερση του Πολυτεχνείου, σαν να είναι μια πληγή που δεν είχε προλάβει να επουλωθεί, ένα συλλογικό τραύμα και ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Και αν δεν ακούγαμε ιστορίες, υπήρχαν μελωδίες που ακούγαμε κάθε χρόνο, μεγαλώσαμε μαζί τους και σήμερα αρκούν οι πρώτες νότες τους για να μας ταξιδέψουν πίσω στα μαθητικά μας χρόνια Τραγούδια που δεν γράφτηκαν απαραίτητα ειδικά για το Πολυτεχνείο. Κάποια συνδέθηκαν ιστορικά με την εξέγερση, ενώ άλλα καθιερώθηκαν μετέπειτα.
Κι αν δεν ήταν οι ιστορίες που μας έφερναν πιο κοντά στα γεγονότα, ήταν οι μελωδίες που ακούγαμε κάθε χρόνο. Τραγούδια με τα οποία μεγαλώσαμε και που σήμερα μας θυμίζουν τα μαθητικά μας χρόνια.
Τραγούδια που δεν γράφτηκαν απαραίτητα, ειδικά για το Πολυτεχνείο. Κάποια ποθ συνδέθηκαν ιστορικά με την εξέγερση και άλλα καθιερώθηκαν μετέπειτα.
Με αφορμή, λοιπόν, τη φετινή επέτειο της 17ης Νοεμβρίου, θυμόμαστε μερικά από τα τραγούδια που συνόδευσαν τα μαθητικά μας χρόνια και εξακολουθούν να έχουν ξεχωριστή θέση στη μνήμη μας.
Τ' Ακορντεόν - Μάνος Λοΐζος
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά τραγούδια που έχουν συνδεθεί με την 17η Νοεμβρίου και που σίγουρα έχουμε τραγουδήσει σε γιορτή του σχολείου μας είναι Τ' Ακορντεόν, πίσω από το οποίο κρύβεται μια αληθινή ιστορία, πολύ πριν την εξέγερση του Πολυτεχνείου, κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής.
Ο στιχουργός Γιάννης Νεγροπόντης εμπνεύστηκε τους στίχους κατά τη διάρκεια της μάχης της Κοκκινιάς και περιγράφουν έναν νεαρό αντιστασιακό, ο οποίος κρατούσε τσίλιες για τους συναγωνιστές του παίζοντας ακορντεόν στη γειτονιά.
Πρωτοκυκλοφόρησε σε δίσκο το 1974, παρά το γεγονός πως γράφτηκε χρόνια πριν. Η πρώτη εκτέλεση του τραγουδιού από τον Γιάννη Πουλόπουλο ακούγεται το 1967 στην ταινία μικρού μήκους «Αθήνα πόλη χαμόγελο» του σκηνοθέτη Λάμπρου Λιαρόπουλου, η οποία λογοκρίθηκε από το δικτατορικό καθεστώς.
Κατά τη μεταπολίτευση που ακολούθησε την πτώση της δικτατορίας, κυκλοφόρησε ο δίσκος «Τραγούδια του δρόμου», που περιλάμβανε 12 διαλεχτά τραγούδια σε μουσική Μάνου Λοΐζου μεταξύ των οποίων και το τραγούδι «Τ’ακορντεόν» και από τότε έγινε σύμβολο κατά του φασισμού.
Ο Δρόμος - Μάνος Λοΐζος
Έχω μια πολύ συγκεκριμένη ανάμνηση του να το τραγουδάμε ως παιδιά, όχι μόνο στις γιορτές. Ο Δρόμος είναι από εκείνα τα τραγούδια που ενώ έχουν συνδεθεί με την εξέγερση του Πολυτεχνείου, παραμένουν πάντα επίκαιρα.
Η μουσική του Μάνου Λοΐζου και οι στίχοι της Κωστούλας Μητροπούλου συνθέτουν ένα τραγούδι που μιλά για την ελευθερία, τη συλλογική μνήμη και τη δύναμη του λαού να γράφει την δική του ιστορία.
Οι στίχοι του γράφτηκαν στα μέσα της δεκαετίας του '60 και το τραγούδι κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1965, με τη φωνή της Σούλας Μπιρμπίλη. Ωστόσο, έγινε ευρύτερα γνωστό μέσα από την ερμηνεία του ίδιου του Μάνου Λοΐζου, στον δίσκο «Τα Τραγούδια του Δρόμου», που κυκλοφόρησε το 1974, μετά την πτώση της δικτατορίας.
Μετά την πτώση της Χούντας, ο Μάνος Λοΐζος ηχογράφησε ξανά το κομμάτι με την εμβληματική, πιο ρυθμική ενορχήστρωση, δηλαδή με μπουζούκι, χορωδία και τη δική του φωνή, για τον δίσκο «Τα Τραγούδια του Δρόμου».
Ένα το Χελιδόνι - Μίκης Θεοδωράκης
Από τα τραγούδια που δύσκολα λείπουν από ένα αφιέρωμα στην 17η Νοεμβρίου είναι το Ένα το Χελιδόνι, σε ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη και μουσική του Μίκη Θεοδωράκη. Μια μελωδία που έχει συνδεθεί με την ελπίδα, την ελευθερία και την προσδοκία για έναν καλύτερο κόσμο.
Το τραγούδι αποτελεί μέρος του εμβληματικού έργου «Άξιον Εστί» του Οδυσσέα Ελύτη, το οποίο μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης στις αρχές της δεκαετίας του '60. Η πρώτη δισκογραφική του κυκλοφορία πραγματοποιήθηκε το 1965, με ερμηνευτή τον Γρηγόρη Μπιθικώτση και τη συμμετοχή χορωδίας.
Παρότι δεν γράφτηκε ειδικά για την εξέγερση του Πολυτεχνείου, η συμβολική του διάσταση και τα μηνύματα που μεταφέρει το έκαναν ένα από τα τραγούδια που αγαπήθηκαν ιδιαίτερα στις σχολικές γιορτές της 17ης Νοεμβρίου. Μπορεί τότε να μην καταλαβαίναμε ακριβώς τους συμβολισμούς, αλλά όλοι το αγαπήσαμε.
Της Δικαιοσύνης Ήλιε Νοητέ - Μίκης Θεοδωράκης
Ένα ακόμη τραγούδι που έχει αφήσει το δικό του αποτύπωμα και έχει συνδεθεί με πολλά ιστορικά γεγονότα της Ελλάδας, μεταξύ άλλων και της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, είναι το «Της Δικαιοσύνης Ήλιε Νοητέ», σε ποίηση Οδυσσέα Ελύτη και μουσική Μίκη Θεοδωράκη.
Πρόκειται για ένα από τα πιο γνωστά αποσπάσματα του «Άξιον Εστί», του έργου που κυκλοφόρησε δισκογραφικά το 1964 και αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες στιγμές της ελληνικής μουσικής. Το συγκεκριμένο τραγούδι γράφτηκε το 1961, ενώ ηχογραφήθηκε με τη φωνή του Γρηγόρη Μπιθικώτση και τη συμμετοχή χορωδίας.
Αποτελεί μέχρι και σήμερα ένα τραγούδι που δεν γίνεται να μην σε κάνει να συγκινηθείς, ενώ εξακολουθεί να ερμηνεύεται στις συναυλίες πολλών καλλιτεχνών.
Μαλαματένια Λόγια - Γιάννης Μαρκόπουλος
Πίσω από τους ατελείωτους στίχους, το Μαλαματένια Λόγια που διαρκεί σχεδόν 5 λεπτά κρύβει ιστορία που δεν είχαμε φανταστεί, όταν το τραγουδούσαμε στις σχολικές γιορτές.
Το τραγούδι του Γιάννη Μαρκόπουλου, σε στίχους του Μάνου Ελευθερίου, κυκλοφόρησε τον Μάρτιο του 1974, στον δίσκο «Θητεία», με ερμηνευτές τον Λάκη Χαλκιά, τον Χαράλαμπο Γαργανουράκη και την Τάνια Τσανακλίδου.
Στο σχολείο θυμάμαι πως πάντα παραλείπαμε κάποια τετράστιχα, ώστε να χωρέσει στα χρονικά πλαίσια της γιορτής.
Εξαιτίας της λογοκρισίας που υπέστη κατά τη διάρκεια της Χούντας, η λέξη «συμμορία» που περιλαμβάνεται στους στίχους αντικαταστάθηκε από τη λέξη «κομπανία», ενώ ο στίχος «και ξημερώνοντας Παρασκευή» έγινε «και ξημερώνοντας μέρα κακή», καθώς η 21η Απριλίου 1967, ημέρα του πραξικοπήματος, ήταν Παρασκευή.
Μάλιστα, πίσω από τον στίχο για τη «Μαρία» και τη ράφτρα στην Κοκκινιά κρύβεται μια πραγματική ιστορία, αφού, όπως αποκάλυψε ο ίδιος ο Ελευθερίου, αναφερόταν σε φίλη του που είχε συλληφθεί και βασανιστεί από τη δικτατορία.
Οι αρχικοί, προ λογοκρισίας στίχοι παρουσιάστηκαν ξανά το 2000, στο άλμπουμ «Δεκαοκτώ», ένα αφιέρωμα στον Γιάννη Μαρκόπουλο.
Ο Λεβέντης - Μίκης Θεοδωράκης
Ανάμεσα αγούδια που μας έμαθαν να συνδέουμε τη μουσική με τους αγώνες για ελευθερία και δημοκρατία βρίσκεται και ο «Λεβέντης» του Μίκη Θεοδωράκη. Μπορεί στις γιορτές του σχολείου να μας δυσκόλευε η περίπλοκη μελωδία του στο ρεφρέν πίσω από το τραγούδι κρύβεται μια ιστορία άρρηκτα συνδεδεμένη με τα χρόνια της δικτατορίας.
Σε στίχους του Νότη Περγιάλη και μουσική του Μίκη Θεοδωράκη, ο Λεβέντης γράφτηκε το 1968, την περίοδο που ο συνθέτης βρισκόταν υπό διωγμό από το καθεστώς.
Το τραγούδι κυκλοφόρησε το 1971, στο άλμπουμ «Τα Τραγούδια του Αγώνα», έναν δίσκο με έντονο αντιδικτατορικό χαρακτήρα, που ηχογραφήθηκε στο εξωτερικό. Με το πέρασμα των χρόνων, έγινε ένα από τα τραγούδια που συνδέθηκαν με τον αγώνα για ελευθερία και δημοκρατία.
Τα Παιδιά Ζωγραφίζουν - Γιώργος Χατζηνάσιος
Από τις πιο γλυκές, αλλά ίσως και πιο μακρινές αναμνήσεις των σχολικών μας χρόνων είναι το «Τα Παιδιά Ζωγραφίζουν». Ένα τραγούδι που πολλοί από εμάς θυμόμαστε περισσότερο από τις γιορτές, όταν πηγαίναμε δημοτικό.
Σε μουσική Γιώργου Χατζηνάσιου και στίχους Μιχάλη Μπουρμπούλη, το τραγούδι έγινε ιδιαίτερα αγαπητό χάρη στην αισιόδοξη μελωδία και το μήνυμά του για την ειρήνη, την αγάπη και την ελπίδα για έναν καλύτερο κόσμο.
Είναι μία από εκείνες τις μελωδίες που, ακόμη κι αν έχουμε χρόνια να τραγουδήσουμε, θυμόμαστε σχεδόν αυτόματα.
