Η Κομισιόν επισημαίνει επιδείνωση των σχέσεων Ελλάδας και Τουρκίας, σημειώνοντας τις εκ νέου υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά, τις παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων, αλλά και τις τουρκικές αμφισβητήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και το παράνομο Τουρκολυβικό Μνημόνιο για το οποίο η Επιτροπή διατηρεί σταθερά τη νομική διατύπωση ότι δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο casus belli που έχει διακηρύξει η τουρκική Εθνοσυνέλευση από το 1995, σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η δυνατότητα αυτή προβλέπεται από το άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), σημειώνοντας ότι το τουρκικό casus belli εξακολουθεί να επιβαρύνει τις διμερείς σχέσεις.
Παράλληλα, καταγράφει τις τουρκικές αξιώσεις περί αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών, τις γενικές αγγελίες ναυσιπλοΐας που εκδίδει η Άγκυρα και τις αμφισβητήσεις που, όπως επισημαίνεται, στρέφονται εμμέσως κατά της ελληνικής κυριαρχίας, των κυριαρχικών δικαιωμάτων και της δικαιοδοσίας. Η συμπερίληψη της θεωρίας της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά βιβλία χαρακτηρίζεται επίσης πηγή ανησυχίας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ότι τον Οκτώβριο του 2026 η Βουλή των Αντιπροσώπων, με έδρα τη Βεγγάζη, επικύρωσε το λεγόμενο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στη Μεσόγειο, η επικύρωση του οποίου εκκρεμούσε επί μακρόν. Σύμφωνα με την έκθεση, η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Παράλληλα, υπενθυμίζεται η κοινή δήλωση των προέδρων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, με την οποία επαναβεβαιώθηκε η θέση της ΕΕ ότι το μνημόνιο είναι άκυρο και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη.
Ειδική αναφορά γίνεται και στον Great Sea Interconnector (GSI), την ηλεκτρική διασύνδεση που αποτελεί έργο κοινού ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (PCI). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ότι η Τουρκία συνέχισε να παρεμποδίζει τις ερευνητικές δραστηριότητες για την υλοποίηση του έργου, εντάσσοντας το ζήτημα στο ευρύτερο πλαίσιο των προβλημάτων που εξακολουθούν να επηρεάζουν την ενεργειακή συνεργασία στην περιοχή.
Η έκθεση αναφέρεται ακόμη στην τουρκική αντίδραση στη μεταφορά συστοιχίας Patriot σε ελληνικό νησί (σ.σ Κάρπαθος), στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της ιρανικής πυραυλικής απειλής, καθώς και στην ένταση που προκλήθηκε από την ανάπτυξη ελληνικών F-16 στην Κύπρο, μετά την επίθεση με drone στις βρετανικές βάσεις. Τα περιστατικά αυτά αναδεικνύουν πόσο εύκολα οι περιφερειακές κρίσεις μπορούν να επιβαρύνουν εκ νέου τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Άρνηση της Άγκυρας για συνεργασία με τη Λευκωσία
Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καταγράφει την άρνηση της Άγκυρας να συνεργαστεί με την Κυπριακή Δημοκρατία και την επιμονή της σε λύση δύο κρατών. Η ΕΕ ζητά να αποφευχθούν μονομερείς ενέργειες που αυξάνουν την ένταση και εμποδίζουν την επανέναρξη των συνομιλιών. Η Επίτροπος για τη Διεύρυνση, Μάρτα Κος, υπογράμμισε τη σημασία που αποδίδει η ΕΕ στην επανέναρξη και την πρόοδο των συνομιλιών για το Κυπριακό. Η Επιτροπή σημειώνει ότι είναι σημαντικό η Τουρκία να επιβεβαιώσει εκ νέου τη δέσμευσή της στις συνομιλίες και ζητά να αποφευχθούν μονομερείς ενέργειες που αυξάνουν τις εντάσεις και εμποδίζουν την επανέναρξή τους.
Η Έκθεση 2026 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Τουρκία δημοσιεύθηκε την Τετάρτη, στο πλαίσιο της δέσμης για τη διεύρυνση. Σύμφωνα με αυτήν, η Τουρκία «συνέχισε να αρνείται να αναγνωρίσει και να συνεργαστεί με την Κυπριακή Δημοκρατία», μεταξύ άλλων σε ζητήματα ασφάλειας, και να ασκεί βέτο στην αίτησή της για ένταξη ή προεδρία σε διάφορους διεθνείς οργανισμούς. Αναφέρεται επίσης ότι η Άγκυρα εξακολούθησε να υποστηρίζει λύση δύο κρατών στην Κύπρο, αντίθετη προς τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Η έκθεση αναφέρει ότι τον Ιούλιο του 2026 η Τουρκία υπέγραψε με την αποκαλούμενη «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου», η οποία δεν αναγνωρίζεται διεθνώς, μνημόνιο συνεργασίας για την κατασκευή υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου, χωρίς την έγκριση και τη συγκατάθεση της Κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η Άγκυρα εξακολουθεί, επίσης, να επιμένει στα σχέδια δημιουργίας διασυνοριακού ηλεκτρικού δικτύου με την αποκαλούμενη «ΤΔΒΚ» στις περιοχές όπου η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο.
Συνεχίστηκαν οι τουρκικές στρατιωτικές ασκήσεις στις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου και οι πτήσεις τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών στην περιοχή πληροφοριών πτήσεων και στον εθνικό εναέριο χώρο της. Η έκθεση σημειώνει ότι η Τουρκία αναβάθμισε περαιτέρω τη βάση μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο Λευκόνοικο και τη ναυτική βάση στο Μπογάζι, σε περιοχές όπου η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο. Στο πλαίσιο του πολέμου στο Ιράν, αύξησε προσωρινά τη στρατιωτική της παρουσία, μεταξύ άλλων με την ανάπτυξη μαχητικών F-16 και συστημάτων αεράμυνας. Καταγράφηκαν επίσης παρενοχλήσεις κυπριακών αλιευτικών σκαφών και παράνομη, αδήλωτη και μη ρυθμιζόμενη αλιεία από την Τουρκία.
Επιδείνωση στο κράτος δικαίου
Παρουσιάζοντας τη δέσμη για τη διεύρυνση την Τετάρτη ενώπιον της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (AFET), η Μάρτα Κος έκανε λόγο για «επιδείνωση στο κράτος δικαίου, τα θεμελιώδη δικαιώματα και τη δημοκρατία». Όπως είπε, οι εξελίξεις διευρύνουν το χάσμα ανάμεσα στον διακηρυγμένο στόχο της Τουρκίας να ενταχθεί στην ΕΕ και στη συνεχιζόμενη οπισθοδρόμησή της στα θεμελιώδη κριτήρια ένταξης. Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις, πρόσθεσε, βρίσκονται σε αδιέξοδο από το 2018.
Η Επίτροπος ανέφερε παράλληλα ότι εντείνεται η συνεργασία ΕΕ–Τουρκίας σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος, όπως η περιφερειακή ασφάλεια, το εμπόριο, η δράση για το κλίμα και η μετανάστευση, με οφέλη και για τις δύο πλευρές. Η ΕΕ, είπε, έχει στρατηγικό συμφέρον να αναπτύξει συνεργατική και αμοιβαία επωφελή σχέση με την Τουρκία, η οποία να αντανακλά τις νέες πραγματικότητες στην Ευρώπη.
Για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, η κ. Κος προειδοποίησε ότι οι εντάσεις μπορεί να δημιουργήσουν δυσκολίες και δήλωσε ότι αναμένεται από την Τουρκία να σέβεται το διεθνές δίκαιο, τις σχέσεις καλής γειτονίας και την κυριαρχία των κρατών μελών της ΕΕ. Τόνισε ότι η Ένωση αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην επανέναρξη και την πρόοδο των συνομιλιών για το Κυπριακό, ως μέσο περαιτέρω ενίσχυσης της συνεργασίας ΕΕ–Τουρκίας, και ότι υποστηρίζει πλήρως τις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την επανέναρξη των επίσημων συνομιλιών.
Η Επιτροπή αναφέρει ότι, παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της ίδιας, η Τουρκία δεν έχει εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της βάσει της Δήλωσης της 21ης Σεπτεμβρίου 2005 και των συμπερασμάτων του Συμβουλίου, μεταξύ άλλων εκείνων του Δεκεμβρίου 2006 και του Δεκεμβρίου 2015. Σύμφωνα με την έκθεση, η Άγκυρα δεν διασφάλισε την πλήρη και χωρίς διακρίσεις εφαρμογή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Συμφωνίας Σύνδεσης, ούτε ήρε όλα τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, περιλαμβανομένων των περιορισμών στις άμεσες μεταφορικές συνδέσεις με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Για τη Μέση Ανατολή, η έκθεση αναφέρει ότι η Τουρκία ευθυγραμμίστηκε με τη θέση της ΕΕ υπέρ διπλωματικής λύσης στον πόλεμο στο Ιράν και της αποκατάστασης της ελευθερίας ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Συμμετέχει επίσης στη Διεθνή Συμμαχία για την εφαρμογή της λύσης δύο κρατών. Ωστόσο, η θέση της Άγκυρας για τη Χαμάς, την οποία θεωρεί «θεμιτό πολιτικό συνομιλητή», δεν είναι συμβατή με τη θέση της ΕΕ, η οποία έχει εντάξει τη Χαμάς στις τρομοκρατικές οργανώσεις. Οι σχέσεις Τουρκίας–Ισραήλ συνέχισαν να επιδεινώνονται και η Τουρκία εξέδωσε εντάλματα σύλληψης για δεκάδες Ισραηλινούς αξιωματούχους, μεταξύ των οποίων ο πρωθυπουργός και ο υπουργός Άμυνας. Η διαδικασία εξομάλυνσης των σχέσεων με την Αρμενία προχώρησε κατά την περίοδο αναφοράς.
Στο εσωτερικό, η Επιτροπή χαρακτηρίζει σοβαρή αιτία ανησυχίας τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών και επισημαίνει συνεχιζόμενη δημοκρατική οπισθοδρόμηση. Αναφέρεται στη συνεχιζόμενη κράτηση του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου. Η δίκη του άρχισε στις 9 Μαρτίου 2026 και το κατηγορητήριο προβλέπει ποινή έως 2.430 έτη φυλάκισης. Η έκθεση καταγράφει επίσης ότι εφετείο ακύρωσε τον Μάιο του 2026 τα συνέδρια του CHP και ότι από την 1η Σεπτεμβρίου 2025 ανεστάλησαν ή συνελήφθησαν 22 δήμαρχοι του κόμματος, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό σε 49 από τις τελευταίες τοπικές εκλογές.
Σημειώνεται ακόμη πως η Τουρκία παραμένει σε πρώιμο στάδιο προετοιμασίας στους τομείς του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ενώ η οπισθοδρόμηση συνεχίστηκε. Η περίοδος αναφοράς, σύμφωνα με την έκθεση, προσέφερε περαιτέρω αποδείξεις για τον έλεγχο που ασκεί η εκτελεστική εξουσία στη δικαιοσύνη. Η Ευρεία Σύνθεση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου χαρακτήρισε την παρατεταμένη κράτηση του Οσμάν Καβαλά κατάφωρη άρνηση δικαιοσύνης. Σχετικά με την ελευθερία του Τύπου, η έκθεση αναφέρει ότι τον Οκτώβριο του 2026 το Ταμείο Εγγύησης Καταθέσεων (TMSF) κατέσχεσε το Halk TV, διόρισε διαχειριστές και διέκοψε τη μετάδοσή του. Από τον Σεπτέμβριο του 2025 έως τον Σεπτέμβριο του 2026 συνελήφθησαν, φυλακίστηκαν ή παρέμειναν υπό προσωρινή κράτηση 74 δημοσιογράφοι και εργαζόμενοι στα μέσα ενημέρωσης, έναντι 51 την αντίστοιχη περίοδο του 2024-2025.
